زده شد . « 1 » در حالى كه طبرى مىگويد : چهل نفر از رؤساى قريش اين عهدنامه را مهر كردند و آن را در كعبه آويختند « 2 » و گمان نمىكنم كه رؤساى قريش در مكه بيش از چهل نفر بوده‌اند . ( 1 ) يعقوبى در باب تاريخ محاصرهء بنى هاشم و مدت آن مىنويسد : سپس قريش رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيت او از بنى هاشم و بنى مطلّب را در دره‌اى محصور كردند كه بدان شعب بنى هاشم مىگفتند و اين كار در سال ششم بعثت رخ داد . آن حضرت به همراه تمام افراد بنى هاشم و بنى مطلّب به مدّت سه سال در شعب باقى ماندند تا اين كه رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و ابو طالب و خديجه تمام دارايىهاى خود را صرف كردند و به فقر و ندارى مبتلا شدند . « 3 » اين در حالى است كه ابن اسحاق اين مدت را تقليل داده و گفته است : آنها دو يا سه سال در شعب باقى ماندند تا به سختى افتادند و چيزى به آنها نمىرسيد مگر همان چيزهايى كه به صورت مخفى به وسيله كسانى كه مىخواستند حق خويشاوندى را ادا كنند فرستاده مىشد . « 4 » از قمى و طبرسى ذكر شد كه اقامت در شعب چهار سال طول كشيد و كمى قبل از هجرت به پايان رسيد . ( 2 ) از آنجا كه پس از شرح آيهء دهم سورهء زمر به ذكر حديث هجرت به حبشه پرداختيم و سپس به خاطر نزديك بودن شروع محاصرهء شعب با ابتداى هجرت به حبشه ، به نقل حديث شعب پرداختيم ، حال بايد بگوييم كه نزول سوره‌هاى بعد از سورهء زمر در ايام اقامت در شعب بوده است ، مگر سوره‌هايى كه در موسم حج و عمره و يا بعد از اتمام محاصرهء شعب و قبل از هجرت به مدينه نازل شده باشند . بنابراين آياتى كه بيانگر گفت و گوى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مشركان است احتمالا در ايام حج و عمره نازل شده است . ( 3 ) سورهء شصت و يكم : سجدة ( فصلت ) در اين سوره آمده است : « كِتابٌ فُصِّلَتْ آياتُهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ بَشِيراً وَ نَذِيراً فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ وَ قالُوا قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ وَ فِي آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُونَ » « 5 » ؛ كتابى است كه آياتش به وضوح بيان شده است ، قرآنى عربى براى دانايان بشارت آور و هشدار دهنده است ، اغلب آنها روى گرداننده‌اند و نمىشنوند . گفتند : « دل‌هاى ما بر

--> ( 1 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 31 . ( 2 ) . اعلام الورى ، ج 1 ، ص 126 . ( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 31 . ( 4 ) . سيرهء ابن اسحاق ، ج 1 ، ص 379 . ( 5 ) . فصلت ( 41 ) ، 3 - 5 .